مسئلهء اصلاح خود ، اصلاح نفس خود ، تزكيهء خود ، اسير مطامع و شهوات نفسانى خود نبودن ، اسير خصلتهاى حيوانى پست خود نبودن را مطرح مىكند كه تا انسان از ناحيهء اخلاقى تكامل پيدا نكرده باشد يعنى تا از درون خودش ، از حيوانيت خودش رهايى پيدا نكرده باشد امكان ندارد كه در رابطه‌اش با انسانهاى ديگر حسن رابطه داشته باشد يعنى بتواند از اسارت انسانهاى ديگر رهايى يابد يا خودش انسان ديگر را به اسارت خود در نياورد . پس در واقع ما در چهار قسمت بحث كرديم : 1 . رابطهء انسان با طبيعت : پيشرفت كرده است ، به همان معنا كه عرض كردم . 2 . روابط ساختمانى و تشكيلاتى اجتماع ، كه انسان از نظر ساختمان اجتماع و تشكيلات اجتماعى پيشرفت كرده است . 3 . حسن رابطهء انسانها با يكديگر كه معنايش معنويت انسان است و حقيقت انسانيت انسان به آن وابسته است . ترديد است كه آيا پيشروى كرده است يا نه ، ولى در اينكه به موازات آنها پيشروى نكرده است شكى نيست . بحث در اين است كه اصلًا پيشروى كرده است يا هيچ پيشروى نكرده است . 4 . رابطهء انسان با خود انسان كه نامش اخلاق است . نقش انبيا و دين در تكامل تاريخ آيا انسانِ امروز از حيوانيت خودش بيشتر فاصله گرفته و واقعاً ارزشهاى انسانى در او تحقق يافته است يا انسانهاى ديروز ؟ به عبارت ديگر تكامل انسان در ماهيّت انسانى خودش چه صورتى دارد ؟ اين قسمت است كه نقش انبيا را در تكامل تاريخ روشن مىكند . انبيا در تكامل تاريخ چه نقشى داشته‌اند و چه نقشى در آينده خواهند داشت ؟ دين در گذشته چه نقشى داشته است و در آينده چه نقشى خواهد داشت ؟ از همين‌جا مىتوانيم نقش دين در گذشته را به دست آوريم ، نقش دين در آينده را هم كشف كنيم و از روى قرائن علمى و اجتماعى حدس بزنيم كه آيا بشر در آينده براى تكامل خود نياز به دين دارد يا ندارد ؟ چون هر چيزى بقا و عدم بقائش تابع نياز است . قرآن اين اصل را به ما گفته و علم هم تأييد كرده است . قرآن مىگويد :